Nghệ thuật hang Mạc Cao: Thiên nữ Tán Hoa (P1)
Hàng ngàn vị Phật trong mỗi sắc màu tỏa khắp các bức tường hang động, xiêm áo của chư thiên, cà sa của chư Phật vào Bồ tát được thếp lấp lánh ánh vàng. Apsara (Phi thiên) phiêu lãng bay lượn trên đỉnh động, góc tường tán hoa cúng dàng chư Phật, hoặc xuất hiện trong các tác phẩm Biến Kinh Đồ thể hiện sự vui mừng của trời, người trước một sự kiện trọng đại của chúng sinh gặp Pháp hội của Phật, được nghe chư Phật thuyết giảng chân lý áo bí.
Nổi lên từ những cồn cát gió cách khoảng 26km về phía đông nam của Đôn Hoàng là một dãy núi hình vòng cung, dưới chân bờ đông có một dòng sông, hai bên được ngăn chắn bằng hàng cây dương. Vào giữa thế kỷ thứ IV, dãy núi đá đó đã được tạo nên với hàng trăm hang động như hình một tổ ong. Chính tại đây, những thương gia và dòng người hành hương đã đến cầu nguyện hồng ân Tam Bảo, Phật lực gia trì cho một hành trình băng qua Sa mạc an toàn, đó là hệ thống Thiên Phật Động – Hang đá Mạc Cao.
Trong hệ thống hang động Mạc Cao, sự vô hồn đơn sắc của sa mạc đã nhường chỗ cho sự phấn khích của màu sắc và chuyển động. Hàng ngàn vị Phật trong mỗi sắc màu tỏa khắp các bức tường hang động, xiêm áo của chư thiên, cà sa của chư Phật và Bồ tát được thếp lấp lánh ánh vàng. Apsara (Phi thiên) phiêu lãng bay lượn trên đỉnh động, góc tường tán hoa cúng dàng chư Phật, hoặc xuất hiện trong các tác phẩm Biến Kinh Đồ thể hiện sự vui mừng của trời, người trước một sự kiện trọng đại của chúng sinh gặp Pháp hội của Phật, được nghe chư Phật thuyết giảng chân lý áo bí. Bút pháp cao thâm, các tác phẩm bích họa đường nét tinh tế, sinh động tưởng như không phải được tạo ra từ bàn tay con người.
Hình ảnh Phi thiên (Tiên nữ, thiên nhân tán hoa) là biểu tượng của nghệ thuật Đôn Hoàng, trong tổng khoảng 500 hang động đều có hình ảnh Phi thiên. Theo Phật giáo, Phi thiên là hóa thân của Càn Thát Bà (Thần Thiên ca) và Khẩn Na La (Thần Thiên nhạc). Trong thần thoại Ấn Độ cổ, họ vốn là vợ chồng, sau này đức Thế Tôn nương theo văn hóa bản xứ và đưa họ trở thành một trong các vị Thần trong Thiên Long Bát Bộ. Càn Thát Bà có nhiệm vụ dâng hương, hoa, tán hoa, dâng đồ báu cúng dàng lên chư Phật; Khẩn Na La có nhiệm vụ ca múa, tấu nhạc trong thế giới Cực Lạc. Trong nghệ thuật hội họa về sau, các nghệ nhân dung hòa làm một không còn phân biệt giới tính, cũng không còn phân cấp nhiệm vụ mà chỉ chung cho chư tiên thiên tán hoa, tấu nhạc cúng dàng.
Đặc trưng phong cách hình ảnh Phi thiên ở Đôn Hoàng là nghệ thuật biểu thị không gian ba chiều, mượn áng mây để biểu ý và lấy dáng phiêu bồng của y áo làm tứ đang bay. Trăm ngàn tư thế, nghệ thuật tạo hình đã được chuyển hóa trong Pháp, nhằm tạo nên sự biến hóa khôn lường, đây chính là quả hạnh được tiếp nhận chuyển giao, kế thừa và dung hòa từ Ấn Độ, Quy Tư Tây Vực với mỹ học Trung Quốc thời đó và phát triển tạo nên hình tượng Phi thiên Đôn Hoàng.
Bài viết khác
Bình luậnHồ Baikal – viên ngọc của Siberia – không chỉ là hồ nước ngọt sâu nhất thế giới, mà còn là một trong những nơi hiếm hoi mà băng mùa đông có thể trở nên trong suốt đến mức ta nhìn thấy cả những đường nứt vân mây chạy dài dưới chân. Băng ở Baikal không trắng đục như băng hồ thường thấy, mà xanh lam, trong, sáng, sắc cạnh như thủy tinh. Nhìn xuống mặt băng ấy, đôi khi ta có cảm giác như đang bước đi trên bầu trời đóng băng – một khối vô tận sâu hút phía dưới.
Giữa vùng đất Siberia rộng lớn và hoang sơ, Baikal hiện ra như một thế giới khác – nơi mà thời gian dường như chậm lại, và con người có thể nghe rõ từng nhịp thở của thiên nhiên. Mùa đông, mặt hồ đóng băng toàn bộ, biến thành một tấm gương khổng lồ phản chiếu bầu trời xanh thẳm. Ánh sáng trượt trên băng, dội ngược lên đôi mắt, khiến tất cả trở nên trong trẻo đến nao l&òng. Đặt chân xuống đây, bạn sẽ hiểu vì sao người ta gọi Baikal là “trái tim tinh khiết của Siberia”
Có những vùng đất nơi bóng tối không đơn thuần là sự vắng mặt của ánh sáng, mà là khởi đầu cho một điều kỳ diệu. Murmansk – thành phố cực Bắc của Nga, nơi những con sóng Barents lạnh giá vỗ vào bờ tuyết trắng – là một vùng đất như thế. Từ xa xưa, người Sami bản địa gọi đây là “nơi bầu trời biết hát”. Vào mùa đông, khi mặt trời biến mất hàng tuần liền và cả thành phố chỉ sống bằng ánh trăng, Murmansk như tấm toan đen mượt chờ vũ trụ vẽ lên những nét cọ đầu tiên. Rồi một đêm, khi gió lặng, khi nhiệt độ xuống sâu, một vệt sáng xanh mảnh như hơi thở lóe lên, uốn lượn, rồi bùng nở thành một vũ điệu rực rỡ của cực quang. Ánh sáng ấy trôi qua không gian như một dải lụa mềm, gợn sóng, xoắn lại, tan ra, phủ kín cả bầu trời – khiến người ta không biết mình đang đứng trên đất hay đang trôi giữa thiên hà.
Xứ Cổ Cách (thủ đô của vương quốc Guge xa xưa) của Tây Tạng lâu nay vẫn được biết đến như một điểm đến đầy bí ẩn, kỳ lạ nhưng cũng rất đỗi thu hút, quyến rũ. Ẩn dưới những dãy núi, bức tường thành, hang động còn sót lại đó chính là tầng tầng lớp lớp các câu chuyện, các sự tích, các sự kiện và bao số phận con người.
Một bức ảnh được chụp với Leica cũng vậy, nó là sự kết hợp của kính phân cực và kính lúp: tương phản cao, chi tiết tuyệt vời ở những điểm mà tôi thích, sự chuyển cảnh mềm mại ở những khu vực rìa không phải chủ thể của bức ảnh, và tôi không cần phải tốn nhiều công sức để cảm nhận toàn bộ những dải màu tuyệt vời trên toàn khung hình. Tất cả những điều này làm cho bức ảnh có cảm giác không gian 3 chiều, làm cho chúng ta có cảm giác bạn chỉ cần đưa tay cũng có thể chạm tới chủ thể.
Hình tượng Phi thiên lại không phải là chủ đề sáng tạo chính trong hệ thống hang Mạc Cao, nên chúng ta đi sâu tìm hiểu nghệ thuật tạo hình Phi thiên qua các thời kỳ lịch sử.
